De overstap van Attje Kuiken

Wat was de aanleiding voor jouw vertrek uit de politiek?

Ik had 17 jaar politiek achter de rug. Ik was fractievoorzitter en partijleider geweest. GroenLinks en Partij van de Arbeid gingen over naar één nieuwe beweging. Daar hadden we lang naartoe gewerkt. Voor mij voelde het als een mooi moment om de stok over te dragen aan de volgende generatie politieke leiders. De verkiezingen kwamen eraan en ik besloot me niet herkiesbaar te stellen. Ik had alle rollen in de Tweede Kamer vervuld die er zijn. Ik was 46 jaar oud, het was logisch om verder te gaan. Ik keek er ook naar uit niet langer anderen controleren maar nu zelf eindverantwoordelijkheid te dragen.

Wist je op dat moment al wat je wilde gaan doen?

Niet concreet. Ik wist dat ik verder wilde in het verlengde van waar mijn passie altijd al lag: mensen in een kwetsbare positie een steun in de rug geven. Dat plus dat ik een uitvoerende organisatie zocht om te werken, een plek waar ik direct resultaat zou zien. Maar in welke branche? Wonen, zorg, onderwijs of veiligheid, het kon nog alles worden. Dat moest ik nog uitvinden.

Hoe verliep het proces in grote lijnen?

Het begon ermee dat ik veel te hard van hard stapel liep. De eerste keer dat ik ging praten over mijn loopbaan, zat ik nog hoog in mijn energie en ik was eigenlijk bekaf. Na een periode van extreem hard werken, met weken waarin 16 uur per dag normaal was, moest ik leren pas op de plaats te maken. Rutger Koopmans die toen nog bij Transitium Groep zat, speelde een belangrijke rol. Hij sprak me toe en legde helder uit waarom tijd nemen en focus aanbrengen belangrijk zijn. Ik ben daarna op reis gegaan, nam meer tijd om na te denken en begon gericht netwerkgesprekken te voeren. Ik kreeg praktische assistentie zoals bij mijn cv en LinkedIn. De heldere aanpak van zijn begeleiding was ontzettend fijn. In de politiek hoefde ik nooit extern te solliciteren, je hebt na 17 jaar geen idee meer hoe dat werkt.

Welke inzichten ontwikkelde je in deze tijd?

Door structureel van gedachten te wisselen over vacatures, ga je beseffen wat je wel wilt en wat niet. Waardoor je ook kunt concluderen: Nee, hoe leuk deze baan ook klinkt, dit is niet wat ik nu zoek!

Een ander belangrijk inzicht was: de buitenwereld heeft geen idee wat politici doen. Je moet een verhaal over jezelf gaan neerzetten dat reëel is en herkenbaar is voor anderen.

Sommige dingen moet je beter uitleggen maar ik ging ook inzien op welke punten ik wat extra’s moest laten zien. Daar kwam het besluit uit voort een leergang financieel management te gaan doen. Uiteindelijk kwam de baan bij Novadic Kentron op het moment dat dit begon, maar het speelde in de procedure een rol dat ik hier al over na had gedacht. En ik heb de leergang daarna met plezier afgemaakt.

Het APPA-traject heeft een half jaar geduurd en die tijd had ik echt nodig. Ik kan het ook zo formuleren: het is maar goed dat ik goed naar de aan mij gegeven adviezen heb geluisterd.

Welke stappen zette je in die tijd?

Ik ging koffiedrinken met mensen uit verschillende sectoren, zoals onderwijs en jeugdzorg. En stelde vragen als: hoe is het om in jouw sector te werken? Wat maakt het leuk, wat maakt het niet leuk? Wat maakt jou een goede bestuurder, wat zijn do’s en dont’s. Wat ik te horen kreeg, kon ik vertalen naar mijn competenties en beoordelen of hun werk ook iets voor mij zou zijn.

Waar liep je vooral tegenaan bij het betreden van de wereld buiten de politiek?

Mensen zien politici op tv praten maar hebben geen idee wat ze de hele dag doen. Als je uitlegt wat het inhoudt voorzitter te zijn van een Kamercommissie, een fractie te runnen of een wetsvoorstel tot stand te brengen, wordt het begrijpelijk. Ik leerde voorbeelden geven waar een werkgever iets mee kan. In de politiek bereik je dingen dankzij relaties bouwen, iets gunnen of gegund worden, door relationeel leiderschap. Als je dat helder maakt, wordt het herkenbaar.

Eenmaal aan het werk, liep ik tegen een ander punt aan. De communicatiestijl. Politici communiceren nogal directief en dominant, daarbuiten werkt het net even anders. Er is wel behoefte aan stevigheid als je een organisatie leidt maar de toon is neutraler. Je hebt als bestuurder meer stijlfiguren nodig om te kunnen opereren. Als politicus heb je er eigenlijk maar één: de actiestand. Maar als bestuurder moet je naast actie ook rust kunnen brengen, nog eens even over iets nadenken voordat je een standpunt inneemt, soms wat meer op je handen zitten, of empathie tonen. Een bestuurder moet meer kunnen variëren.

Was jouw politieke achtergrond ook een pré?

Als kamerlid was ik bezig geweest met de ggz en zorg algemeen. Ik had kennis, ik kende Novadic Kentron, ik had affiniteit met het werk en ik begreep de context waarin zorgorganisaties werken. De transformatie in de zorg leidt tot steeds meer ketensamenwerking. Dat betekent dat zorgorganisaties behoefte hebben aan mensen met een goed netwerk waarin de hele keten is vertegenwoordigd. Dus ja, wat zij zochten sloot goed aan op mijn achtergrond.

Wat moest je leren in deze functie?

Op 1 staat de bedrijfsvoering, in ons geval betekent dat onder meer omgaan met verschillende financieringsstromen. Op 2 komt de kennis over de werking van het stelsel van de ggz, dat is een ingewikkelde puzzel, met smalle marges en een grote mate van onzekerheid. Op 3 staat dat ik een eenhoofdig bestuurder ben. Je kunt dan alleen op jezelf bouwen. Het is soms best pittig, deze eerste periode kan ik nu wel zeggen. Of ik succesvol ben, dat moet je over een tijdje nog maar eens vragen.

Wat moest je loslaten?

Als je de politiek verlaat moet je van alles loslaten. De snelheid, de waan van de dag, de rol van sociale media, de status. Je moet niet omkijken of vergelijkingen maken, is mijn ervaring. En je moet politiek ontkleuren. Ik gaf na een half jaar een interview over onze zorg aan een regionale krant en merkte dat ik allemaal politieke vragen kreeg, maar ik realiseerde me ook: zit mijn organisatie daar nou op te wachten?

Wat heb je over jezelf geleerd door deze overstap?

Dat ik het nog altijd leuk vind verschillende dingen te doen. Dat ik best ‘blauw’ ben, ik ben meer van de financiën dan ik had gedacht. En ik merk dat ik me goed kan verbinden aan mensen, zowel de mensen met wie ik werk als de mensen voor wie we het doen. De gezondheidszorg is taai maar heel belangrijk en de moeite waard.

Wat is je advies voor mensen die de politiek willen of moeten verlaten?

Zorg dat je zelf regie houdt over je vertrek, ook als het onvrijwillig is. Neem goed afscheid, met opgeheven hoofd. Gun jezelf een goed re-integratiebureau met een goede loopbaancoach. Die van mij praatte mij nooit naar de mond en hielp me de kaders neer te zetten. Gun jezelf tijd, mensen die de politiek verlaten, vinden dat extra zwaar. Maak een dagritme. Geniet van je familie en vrienden, die hebben je gemist. Kom los van die gekke politieke wereld, die ook best hard is. Wees ook eerlijk tegen jezelf over je beperkingen. Hoe beter je dit hele proces doet, hoe beter de zoektocht gaat.